MPSC भूगोल (Geography) सविस्तर अभ्यासक्रम
प्राकृतिक, भारत आणि विशेषतः महाराष्ट्राचा भूगोल
१. प्राकृतिक भूगोल (Physical Geography)
- पृथ्वीची रचना: अंतरंग, शिलावरण, वातावरण आणि जलावरण.
- भूरूपशास्त्र: भूकवच हालचाली, भूकंप, ज्वालामुखी, आणि बाह्य कारकांमुळे होणारी भूरूपे (नदी, वारा, समुद्रलाटा).
- हवामानशास्त्र: वातावरणाचे स्तर, सौरशक्ती, वारे, पर्जन्यमान आणि जागतिक हवामान विभाग.
२. महाराष्ट्राचा भूगोल (सर्वात महत्त्वाचा घटक)
२.१ प्राकृतिक रचना
- सह्याद्री (पश्चिम घाट): प्रमुख शिखरे, घाटांचे मार्ग आणि वैशिष्ट्ये.
- कोकण किनारपट्टी: सखल भाग, खाड्या आणि बंदरे.
- महाराष्ट्र पठार: दख्खनचे पठार, मृदा (रेगूर) आणि खडक रचना.
२.२ नदी प्रणाली
- गोदावरी, कृष्णा, भीमा, तापी आणि नर्मदा: उगम, उपनद्या, लांबी आणि जलसिंचन प्रकल्प.
- कोकणातील पश्चिम वाहिनी नद्या.
२.३ आर्थिक भूगोल
- खनिज संपत्ती: लोह खनिज, मॅंगनीज, बॉक्साईड (कोकण आणि विदर्भ).
- ऊर्जा संसाधने: जलविद्युत, कोळसा (थर्मल), आणि अपारंपारिक ऊर्जा.
३. भारताचा भूगोल
- प्राकृतिक विभाग: हिमालयीन पर्वतरांगा, उत्तर भारतीय मैदाने, द्वीपकल्पीय पठार आणि भारतीय बेटे.
- शेती: पिकांचे प्रकार, हरित क्रांती आणि महत्त्वाची नगदी पिके.
- लोकसंख्याशास्त्र: २०११ ची जनगणना, घनता, साक्षरता आणि लिंगगुणोत्तर (महाराष्ट्र vs भारत).